Wgłobienie jelit to jeden z nierzadko występujących stanów nagłych przewodu pokarmowego u zwierząt, wymagający szybkiej diagnostyki i natychmiastowego wdrożenia leczenia.
Schorzenie polega na wsunięciu (wgłobieniu) się jednego odcinka jelita do światła dalszego fragmentu tego samego odcinka jelita, przypominając mechanizm teleskopu, co prowadzi do zaburzenia pasażu treści jelitowej, upośledzenia ukrwienia oraz postępującej martwicy tkanek. W praktyce weterynaryjnej kluczową rolę w rozpoznaniu odgrywa badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej, które umożliwia szybkie, nieinwazyjne i bardzo dokładne potwierdzenie obecności wgłobienia.
ryc.1 Schematyczny rysunek przedstawiający wgłobienie jelita
Wgłobienie jelit najczęściej występuje u młodych psów oraz kotów, jednak może pojawić się również u zwierząt dorosłych. Predysponującymi czynnikami są intensywne stany zapalne przewodu pokarmowego, pasożyty jelitowe, ciała obce, ostre i przewlekłe biegunki, zaburzenia motoryki jelit oraz zmiany nowotworowe.
Objawy kliniczne bywają niespecyficzne i obejmują przede wszystkim wymioty, apatię, brak apetytu, biegunkę, bolesność jamy brzusznej oraz odwodnienie. W zaawansowanych przypadkach dochodzi do całkowitej niedrożności przewodu pokarmowego i gwałtownego pogorszenia stanu pacjenta.
Obraz ultrasonograficzny
Badanie USG stanowi obecnie podstawową metodę obrazowania w diagnostyce wgłobienia jelit u zwierząt. Ultrasonografia pozwala nie tylko na wykrycie samego wgłobienia, ale również na ocenę stopnia zaawansowania zmian, drożności przewodu pokarmowego oraz obecności powikłań, takich jak martwica ściany jelita czy płyn wolny w jamie otrzewnej.
Charakterystycznym obrazem ultrasonograficznym jest tzw. objaw „tarczy strzelniczej” widoczny w przekroju poprzecznym jako naprzemiennie układające się hiper- i hipoechogenne pierścienie (vid.1).
vid.1 Wgłobienie jelita – przekrój poprzeczny, objaw „tarczy strzelniczej”
W przekroju podłużnym zmiana może przypominać strukturę warstwową określaną jako „kanapka” lub „obraz teleskopu” (vid.2 i ryc.2). W zaawansowanych przypadkach, możemy zauważyć wolny płyn w jamie brzusznej oraz zwiększoną echogeniczność tłuszczu wokół miejsca wgłobienia, a także tłuszczu przemieszczającego się razem z wgłobionym fragmentem jelita.
vid.2 Wgłobienie jelita – przekrój podłużny, obraz „teleskopu”/”kanapki”. Widoczne również poszerzenie światła jelita przed miejscem niedrożności
ryc.2 Porównanie obrazu USG oraz schematycznego rysunku wgłobienie jelita
Martwicę jelita podejrzewa się, gdy ściany wgłobionego jelita tracą prawidłową strukturę warstwową, stają się hipoechogeniczne, a przepływ krwi w badaniu dopplerowskim jest niewidoczny. Często widzimy również ostry odczyn zapalny okolicznego tłuszczu oraz wolny płyn w jamie brzusznej. W wielu przypadkach szybkie wykonanie badania USG pozwala znacząco skrócić czas do postawienia diagnozy, co bezpośrednio wpływa na rokowanie pacjenta.
Najczęściej lokalizowanym miejscem wgłobienia u psów jest połączenie jelita cienkiego z jelitem grubym, jednak zmiany mogą obejmować także inne odcinki przewodu pokarmowego. Dzięki ultrasonografii lekarz weterynarii może dokładnie określić lokalizację patologii, długość zajętego odcinka oraz stopień zaburzenia perystaltyki. W badaniu często obserwuje się poszerzenie pętli jelitowych przed miejscem niedrożności, zaleganie płynu oraz wzmożoną lub osłabioną aktywność motoryczną jelit, podczas gdy światło za miejscem niedrożności pozostaje próżne.
Leczenie
Leczenie wgłobienia jelit u zwierząt ma najczęściej charakter chirurgiczny. Szybkie rozpoznanie zmian w badaniu USG znacząco zwiększa szanse na skuteczną terapię oraz ograniczenie ryzyka powikłań pooperacyjnych. Rokowanie zależy przede wszystkim od czasu trwania niedrożności, stopnia uszkodzenia ściany jelita oraz ogólnego stanu pacjenta w momencie zgłoszenia do lecznicy.
W wybranych sytuacjach klinicznych możliwe jest wdrożenie leczenia zachowawczego, szczególnie wtedy, gdy zmiany zostaną wykryte bardzo wcześnie, stan pacjenta pozostaje stabilny, a badanie ultrasonograficzne nie wskazuje na martwicę jelita ani całkowitą niedrożność przewodu pokarmowego. Leczenie zachowawcze można rozważyć przede wszystkim u pacjentów: bez objawów wstrząsu i ciężkiego odwodnienia, z zachowaną perystaltyką jelit, bez cech perforacji lub martwicy ściany jelita, bez znacznego poszerzenia pętli jelitowych, z krótkim czasem trwania objawów, u których badania kontrolne wskazują na stabilny lub poprawiający się obraz ultrasonograficzny.
Postępowanie zachowawcze opiera się głównie na intensywnej terapii wspomagającej. Podstawą jest płynoterapia dożylna mająca na celu wyrównanie odwodnienia oraz zaburzeń elektrolitowych. W zależności od stanu pacjenta stosuje się również leki przeciwwymiotne, przeciwbólowe, rozkurczowe oraz osłonowe. W przypadkach związanych ze stanem zapalnym jelit lub infekcją lekarz weterynarii może wdrożyć antybiotykoterapię.
Niezwykle ważnym elementem leczenia zachowawczego jest ścisłe monitorowanie pacjenta. Kontrolne badania USG wykonywane są często nawet kilkukrotnie w ciągu doby, aby ocenić, czy dochodzi do cofania się wgłobienia, czy przeciwnie – do progresji zmian. U części zwierząt obserwuje się przejściowe wgłobienia jelita cienkiego, które pojawiają się i zanikają samoistnie bez konieczności operacji. Dotyczy to szczególnie młodych pacjentów z nasilonym stanem zapalnym przewodu pokarmowego lub zaburzeniami motoryki jelit.
Rozwój nowoczesnej ultrasonografii weterynaryjnej sprawił, że badanie USG stało się nieodzownym narzędziem w diagnostyce ostrych schorzeń jamy brzusznej u zwierząt. W przypadku podejrzenia wgłobienia jelit, szybka i precyzyjna ocena ultrasonograficzna pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i znacząco poprawia rokowanie pacjenta.