Chłoniak należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów przewodu pokarmowego u kotów oraz jednego z istotnych nowotworów żołądka u psów. Może występować jako zmiana pierwotna lub stanowić element uogólnionego chłoniaka obejmującego również jelita, węzły chłonne oraz inne narządy jamy brzusznej. Badanie ultrasonograficzne odgrywa kluczową rolę w diagnostyce tych pacjentów, umożliwiając ocenę ściany żołądka, okolicznych struktur oraz stopnia zaawansowania procesu chorobowego. Chociaż ultrasonografia nie pozwala na jednoznaczne odróżnienie chłoniaka od innych nowotworów lub ciężkich zmian zapalnych, stanowi podstawowe badanie obrazowe kierujące dalszą diagnostyką.
Obraz ultrasonograficzny
Prawidłowa ściana żołądka w badaniu ultrasonograficznym zachowuje charakterystyczny pięciowarstwowy układ odpowiadający poszczególnym warstwom histologicznym (patrz: Przewód pokarmowy cz. 1 – Żołądek). W przebiegu chłoniaka dochodzi najczęściej do znacznego pogrubienia ściany, które może mieć charakter ogniskowy, segmentowy lub rozlany. Typowym obrazem jest hipoechogeniczne pogrubienie obejmujące ścianę z częściową lub całkowitą utratą jej warstwowości (vid.1, vid.2, vid.4, ryc.1). Zmiany te najczęściej lokalizują się w trzonie lub okolicy odźwiernikowej żołądka, jednak mogą obejmować praktycznie każdy jego odcinek. W zaawansowanych przypadkach grubość ściany może przekraczać kilkukrotnie wartości prawidłowe, a granice pomiędzy poszczególnymi warstwami stają się całkowicie niewidoczne.
W obrazie ultrasonograficznym często obserwuje się również zmniejszoną perystaltykę oraz „sztywność” zajętego odcinka żołądka. Zmiany nowotworowe mogą powodować zwężenie światła narządu (vid.1, vid.2, vid.4), utrudniając pasaż treści pokarmowej. U części pacjentów widoczne są owrzodzenia błony śluzowej manifestujące się nieregularnością powierzchni ściany lub obecnością ognisk gazu przylegających do zmiany lub wewnątrz niej (vid.2). W bardziej zaawansowanych przypadkach dochodzi do naciekania okolicznych tkanek oraz rozwoju miejscowego odczynu zapalnego tkanki tłuszczowej (vid.1, vid.2, vid.4).
Jednym z najważniejszych elementów badania ultrasonograficznego jest ocena regionalnych węzłów chłonnych. Powiększenie węzłów chłonnych żołądkowych, wątrobowych lub węzłów chłonnych jelita czczego występuje bardzo często u pacjentów z chłoniakiem i może wskazywać na rozsiew procesu nowotworowego (vid.1, vid.3, vid.4). Węzły stają się powiększone, hipoechogeniczne oraz często bardziej zaokrąglone niż fizjologicznie. Równocześnie należy dokładnie ocenić wątrobę, śledzionę oraz jelita cienkie, ponieważ chłoniak przewodu pokarmowego często obejmuje wiele narządów jednocześnie.
vid.1 Chłoniak żołądka u 12-letniego psa – znaczne pogrubienie i obniżenie echogeniczności ściany żołądka, z towarzyszącym zatarciem jej warstwowości i zwężeniem światła żołądka; widoczny również odczyn okolicznego tłuszczu oraz przebudowany, okoliczny węzeł chłonny
vid.2 Chłoniak żołądka u 12-letniego psa – znaczne pogrubienie i obniżenie echogeniczności ściany żołądka, z towarzyszącym zatarciem jej warstwowości i podejrzeniem owrzodzeń i nadżerek w obrębie warstwy śluzowej; widoczny również odczyn okolicznego tłuszczu
ryc.1 Grubość zmienionej ściany żołądka
vid.3 Przebudowane nowotworowo węzły chłonne jelita czczego i wątrobowe u psa z vid. 1 i 2
vid.4 Chłoniak żołądka u 15-letniego psa – znaczne pogrubienie i obniżenie echogeniczności ściany żołądka, z towarzyszącym zatarciem jej warstwowości i zwężeniem światła żołądka; widoczny również odczyn okolicznego tłuszczu oraz przebudowany, okoliczny węzeł chłonny
Objawy kliniczne
Badanie ultrasonograficzne powinno być zawsze interpretowane w połączeniu z objawami klinicznymi. Zwierzęta z chłoniakiem żołądka najczęściej prezentują przewlekłe lub nawracające wymioty, utratę masy ciała, osłabienie, zmniejszony apetyt, ślinienie oraz okresowe bóle jamy brzusznej. W niektórych przypadkach pojawia się krwawienie z przewodu pokarmowego objawiające się fusowatymi wymiotami lub smolistym kałem. Objawy te są jednak nieswoiste i mogą towarzyszyć również ciężkim zapaleniom żołądka oraz innym nowotworom.
Diagnostyka różnicowa
Diagnostyka różnicowa zmian ultrasonograficznych obejmuje przede wszystkim gruczolakoraka żołądka, leiomyosarcoma, GIST, zaawansowane, przewlekłe zapalenie żołądka, eozynofilowe zapalenie ściany żołądka oraz choroby grzybicze. Zarówno chłoniak, jak i gruczolakorak mogą powodować znaczne pogrubienie ściany oraz utratę jej warstwowości, dlatego na podstawie samego obrazu USG zwykle nie jest możliwe postawienie ostatecznego rozpoznania. Niektóre badania wskazują, że naciekanie surowiczówki i wyraźne szerzenie się procesu poza ścianę żołądka częściej obserwuje się w przypadku gruczolakoraka niż chłoniaka, jednak cechy te nie są wystarczająco swoiste, aby mogły stanowić jedyne kryterium diagnostyczne.
Ostateczne rozpoznanie chłoniaka wymaga potwierdzenia cytologicznego lub histopatologicznego. Materiał można najczęściej uzyskać poprzez pobranie wycinków podczas gastroskopii lub zabiegu laparotomii. W wybranych przypadkach pomocna może być również biopsja aspiracyjna cienkoigłowa powiększonych węzłów chłonnych. Uzyskany materiał umożliwia określenie typu nowotworu, typu chłoniaka oraz zaplanowanie odpowiedniego leczenia onkologicznego.