Wielotorbielowatość nerek (PKD, ang. polycystic kidney disease) jest postępującą, dziedziczną chorobą nerek, charakteryzującą się obecnością licznych torbieli w miąższu nerkowym, prowadzących do stopniowego upośledzenia funkcji narządu. Schorzenie to zostało najlepiej poznane u kotów, szczególnie ras predysponowanych, takich jak koty perskie i rasy pokrewne, jednak występuje również u psów, głównie cairn terierów i bullterierów.
Ultrasonografia stanowi podstawową, nieinwazyjną metodę diagnostyczną umożliwiającą wykrycie zmian torbielowatych, ocenę stopnia zaawansowania choroby oraz monitorowanie jej przebiegu.
Patogeneza PKD związana jest najczęściej z mutacją genetyczną w obrębie genu Polycystin-1 (PKD1), prowadzącą do nieprawidłowej proliferacji i różnicowania komórek nabłonka kanalików nerkowych. W efekcie dochodzi do powstawania torbieli wypełnionych płynem, które z czasem powiększają się, uciskając prawidłowy miąższ nerki. U kotów choroba ma najczęściej charakter autosomalny dominujący.
Obraz ultrasonograficzny
Badanie ultrasonograficzne jest metodą z wyboru w diagnostyce PKD ze względu na wysoką czułość i dostępność.
Obraz ultrasonograficzny charakteryzuje się obecnością licznych, dobrze odgraniczonych, bezechowych lub hipoechogennych torbielowatych struktur głównie w obrębie kory lub połączenia korowo-rdzeniowego nerek. Torbiele mogą mieć różny kształt, wielkość – od kilku milimetrów do kilku centymetrów – i zazwyczaj wykazują cienką ścianę oraz artefakt dystalnego wzmocnienia akustycznego „pod” zmianą, co jest typowe dla zmian płynowych (więcej przeczytasz w dziale „Artefakty w USG – wzmocnienie akustyczne”). Co istotne PKD charakteryzuje się symetrycznym zajęciem obu nerek.
vid.1 Wielotorbielowatość nerek u kota rasy perskiej
We wczesnych stadiach choroby liczba torbieli może być niewielka, a ich średnica mała, co utrudnia diagnostykę, szczególnie u młodych zwierząt, jednak dzięki nowoczesnym aparatom ultrasonograficznym oraz wyższej częstotliwości głowic, PKD może być wykrywane już w 3 miesiącu życia pacjenta.
Wraz z postępem choroby dochodzi do zwiększenia objętości nerek, zatarcia granicy korowo-rdzeniowej, stopniowej deformacji obrysu narządu oraz przemieszczenia, zniekształcenia i poszerzenia układu zbiorczego nerek.
W zaawansowanych przypadkach obraz USG może obejmować znaczne powiększenie nerek, ich nieregularny kształt oraz dominację licznych torbieli, które niemal całkowicie zastępują prawidłowy miąższ. W takich sytuacjach ocena pozostałej czynnej tkanki nerkowej bywa utrudniona. Dodatkowo mogą występować cechy wtórne przewlekłej choroby nerek, takie jak zwiększona echogeniczność miąższu czy obecność mineralizacji.
vid.2 Wielotorbielowatość nerek u kota rasy Maine Coon
vid.3 Zaawansowana wielotorbielowatość nerek u kota kartuskiego. Oprócz licznych torbieli śródmiąższowych, widoczne jest również powiększenie nerki, jej nieregularny obrys, zatarcie granicy korowo-rdzeniowej oraz łagodna pielektazja miedniczki nerkowej
vid.4 Zaawansowana wielotorbielowatość nerek u kota kartuskiego. Oprócz licznych torbieli śródmiąższowych i zaniku znacznej części miąższu, widoczne jest również powiększenie nerki, jej nieregularny obrys, zatarcie granicy korowo-rdzeniowej oraz pielektazja miedniczek nerkowych
W przebiegu wielotorbielowatości nerek (PKD) u psów i kotów należy zwrócić uwagę, że proces chorobowy nie zawsze ogranicza się wyłącznie do miąższu nerek.
Najczęściej opisywaną lokalizacją pozanerkową jest wątroba. W badaniu ultrasonograficznym zmiany te mają charakter dobrze odgraniczonych, bezechowych struktur o cienkich ścianach, wykazujących dystalne wzmocnienie akustyczne. Zazwyczaj są wykrywane przypadkowo, ponieważ rzadko powodują objawy kliniczne, chyba że osiągają znaczne rozmiary lub towarzyszą im inne patologie hepatobiliarne.
vid.5 Liczne torbiele w miąższu wątroby u kota ze stwierdzonym PKD
Rzadziej torbiele mogą pojawiać się również w innych narządach, takich jak trzustka czy śledziona i nie zostały tak dobrze scharakteryzowane jak w przypadku nerek i wątroby.
Warto podkreślić, że badanie ultrasonograficzne powinno być interpretowane w kontekście danych klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych, takich jak stężenie kreatyniny i mocznika, analizy moczu czy badania histopatologicznego. USG nie pozwala na ocenę funkcji nerek, ale stanowi istotne narzędzie w ocenie morfologii narządu.
Podsumowując, ultrasonografia jest kluczowym narzędziem w diagnostyce wielotorbielowatości nerek u psów i kotów. Umożliwia wczesne wykrycie zmian, ocenę ich charakteru oraz monitorowanie progresji choroby. W połączeniu z badaniami genetycznymi i laboratoryjnymi stanowi podstawę kompleksowego podejścia diagnostycznego, szczególnie w populacjach zwierząt obciążonych ryzykiem wystąpienia PKD.